«Ο ομφαλός του ελληνισμού»
Σήμερα η εκδρομή μας έχει αρχαιολογικό ενδιαφέρον.
Στο πρώτο μέρος θα επισκεφτούμε την Ολυμπία και ειδικότερα τον αρχαιολογικό χώρο καθώς και το αρχαιολογικό μουσείο της. Θα αφήσουμε για επόμενη φορά την επίσκεψη μας στο μουσείο Ολυμπιακών αγώνων και το μουσείο Αρχιμήδη.
Τα λόγια είναι περιττά γι’ αυτήν την πόλη ορόσημο για ολόκληρο τον κόσμο.
Η Αρχαία Ολυμπία είναι βρίσκεται στην δυτική Πελοπόννησο, στο νομό Ηλείας χτισμένη στους πρόποδες του κατάφυτου Κρονίου λόφου, μέσα στην κοιλάδα μεταξύ των ποταμών Αλφειού και του παραπόταμου Κλαδέου, που ενώνονται σε αυτή την περιοχή. Η θαυμάσια γεωγραφική θέση του Ιερού οδήγησε τον Πίνδαρο να ονομάσει την αρχαία Ολυμπία «κάλλιστον τόπον» της Ελλάδας.
Είναι ένας τόπος με ιδιαίτερη ιστορική και ιδεολογική βαρύτητα. Είναι το πιο δοξασμένο ιερό της αρχαίας Ελλάδας, που ήταν αφιερωμένο στον πατέρα των θεών, τον Δία, και στην αρχαία εποχή ήταν ο ιερός τόπος διεξαγωγής των αρχαίων Ολυμπιακών Αγώνων. Είχε ιδιαίτερη αίγλη όλο το διάστημα που διαρκούσαν οι Ολυμπιακοί Αγώνες και θεωρήθηκε ως «ομφαλός του ελληνισμού» και το σημαντικότερο πνευματικό, αθλητικό και καλλιτεχνικό κέντρο του αρχαίου κόσμου.
Οι αρχαίοι Ολυμπιακοί Αγώνες κατείχαν ιδιαίτερη σημασία στη συνείδηση του αρχαίου κόσμου και η αρχαία Ολυμπία ως τόπος τέλεσής τους, αποτέλεσε κυρίαρχο γεωγραφικό προορισμό μεγάλης θρησκευτικής και ιδεολογικής αξίας. Ο ιερός χώρος αποτελούνταν από το στάδιο, τον ιππόδρομο, ναούς, αθλητικές εγκαταστάσεις και κτίσματα για τους προσκυνητές.
Τα παλαιότερα ευρήματα στο χώρο της Ολυμπίας εντοπίζονται
στους νότιους πρόποδες του Κρονίου λόφου, εκεί όπου αναπτύχθηκαν τα πρώτα ιερά
και οι προϊστορικές λατρείες. Μεγάλος αριθμός οστράκων, που χρονολογούνται στην
Τελική Νεολιθική εποχή (4η χιλιετία π.Χ.), βρέθηκαν στο βόρειο πρανές του
σταδίου. Ίχνη κατοίκησης και των τριών περιόδων της Εποχής του Χαλκού έχουν
εντοπισθεί στην ευρύτερη περιοχή της Άλτεως και του Νέου Μουσείου.
Στην Πρωτοελλαδική ΙΙ περίοδο (2800-2300 π.Χ.) κατασκευάσθηκε μεγάλος τύμβος, που αποκαλύφθηκε στα κατώτερα στρώματα του Πελοπίου, και στην Πρωτοελλαδική ΙΙΙ περίοδο (2150-2000 π.Χ.) οικοδομήθηκαν τα πρώτα αψιδωτά κτήρια του οικισμού. Σύμφωνα με την αρχαία παράδοση, τον 11ο αιώνα π.Χ. στην ευρύτερη περιοχή της Ολυμπίας εγκαταστάθηκαν οι Αιτωλοί, με αρχηγό τον Όξυλο, οι οποίοι ίδρυσαν το κράτος της Ήλιδας. Προς τα τέλη της μυκηναϊκής εποχής πιθανότατα διαμορφώθηκε και το παλαιότερο πρωτόγονο ιερό, αφιερωμένο σε τοπικές και πανελλήνιες θεότητες.
Γύρω στο 10ο-9ο αι. π.Χ. άρχισε να διαμορφώνεται η Άλτις,
το ιερό άλσος που ήταν κατάφυτο με αγριελιές, πεύκα, πλατάνια, λεύκες και δρυς.
Τότε καθιερώθηκε η λατρεία του Δία, και η Ολυμπία από τόπος κατοίκησης έγινε
τόπος λατρείας.
Στην Αρχαϊκή εποχή άρχισε η μεγάλη ανάπτυξη του ιερού, όπως δείχνουν τα χιλιάδες αφιερώματα της περιόδου, όπλα, ειδώλια, λέβητες και πολλά άλλα, ενώ τότε οικοδομήθηκαν τα πρώτα μνημειακά κτήρια: ο ναός της Ήρας, το Πρυτανείο, το Βουλευτήριο, οι θησαυροί και το πρώτο στάδιο. Η ακμή του ιερού συνεχίσθηκε και στην κλασική εποχή, όταν κτίσθηκε ο μεγαλοπρεπής ναός του Δία (470-456 π.Χ.).
Οι χιλιάδες ανδριάντες και άλλα πολύτιμα έργα που υπήρχαν
σε όλο τον ιερό χώρο της Άλτεως χάθηκαν, δεδομένου ότι το ιερό συλήθηκε αρκετές
φορές κατά την αρχαιότητα, ιδιαίτερα στη Ρωμαϊκή εποχή προκειμένου τα εξαίρετα
αφιερώματα να κοσμήσουν ρωμαϊκές επαύλεις.
Η λειτουργία του ιερού συνεχίσθηκε κανονικά τα πρώτα χριστιανικά χρόνια επί Μεγάλου Κωνσταντίνου. Το 393 μ.Χ. έγιναν οι τελευταίοι Ολυμπιακοί Αγώνες και λίγο αργότερα ο αυτοκράτορας του Βυζαντίου Θεοδόσιος Α΄, με διάταγμά του απαγόρευσε οριστικά την τέλεση τους, ενώ επί Θεοδοσίου Β΄, επήλθε η οριστική καταστροφή του ιερού (426 μ.Χ.).
Δύο μεγάλοι σεισμοί, το 522 και 551 μ.Χ. προκάλεσαν την οριστική καταστροφή του ιερού, εφ' όσον τότε κατέρρευσαν όσα κτήρια είχαν απομείνει όρθια, μεταξύ αυτών και ο ναός του Δία.
Στους αιώνες που ακολούθησαν ο χώρος καλύφθηκε από τις
πλημμύρες των ποταμών Αλφειού και Κλαδέου και από τις κατολισθήσεις του Κρονίου
λόφου και η Ολυμπία πέρασε στη λησμονιά με τα ερείπια καλυμμένα από επίχωση 5-7
μέτρων. Η περιοχή ονομάσθηκε Αντίλαλος και μόλις το 1766 εντοπίσθηκε η θέση του
αρχαίου ιερού.
Η πρώτη ανασκαφή στο χώρο διεξήχθη το 1829 από τη Γαλλική Επιστημονική Αποστολή στην Πελοπόννησο, με επικεφαλή το στρατηγό N. J. Maison. Τότε αποκαλύφθηκε μέρος του ναού του Δία και τμήματα των μετοπών που τον κοσμούσαν, πολλά από τα οποία μεταφέρθηκαν στο Μουσείο του Λούβρου. Η συστηματική έρευνα του ιερού άρχισε το 1875 από το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο και με διακοπές συνεχίζεται μέχρι σήμερα.
Αρχαιολογικό Μουσείο Ολυμπίας
Το Αρχαιολογικό Μουσείο της Ολυμπίας, ένα από τα σημαντικότερα μουσεία της Ελλάδας, παρουσιάζει τη μακρά ιστορία του πιο φημισμένου ιερού της αρχαιότητας, του ιερού του Δία, πατέρα θεών και ανθρώπων, όπου γεννήθηκαν οι Ολυμπιακοί Αγώνες.
Το μουσείο διαθέτει δώδεκα αίθουσες και οργανώνεται θεματικά και χρονολογικά: προϊστορικά, γεωμετρικά και αρχαϊκά, αρχαϊκή και κλασική κεραμική, μνημειακή γλυπτική σε τερακότα, αετώματα και μετόπες του ναού του Διός, η «Νίκη του Παιωνίου» Νίκη, το εργαστήριο του Φειδία, ο Ερμής του Πραξιτέλη, αγάλματα ελληνιστικής, ρωμαϊκής εποχής καθώς και των τελευταίων χρόνων ζωής του ιερού και μια πτέρυγα με υπηρεσίες για τους επισκέπτες.
Σημαντικά εκθέματα του μουσείου
5. Αετώματα Ναού Διός:
· Ανατολικό: Η προετοιμασία της αρματοδρομίας μεταξύ Πέλοπα και Οινομάου.
· Δυτικό: Η Κενταυρομαχία, με κεντρική μορφή τον Απόλλωνα.
Φτάνοντας στο τέλος αυτής της αρχαιολογικής ξενάγησης, πραγματικά νοιώθεις δέος όταν αντικρίζεις ακόμα και αυτές τις τεράστιες πεσμένες κολώνες και ότι σώθηκε από το πέρασμα των βαρβάρων που την λεηλάτησαν όπως και όλους τους τόπους στην Ελλάδα.
Δεν μπορείς να μην πεις ότι η κληρονομιά μας, ακόμα κι έτσι, είναι τεράστια, και ευτυχώς που η φύση βοήθησε να σωθούν έτσι ώστε να μπορούμε να τα δούμε, να τα θαυμάσουμε και να μάθουμε την ιστορία μας, όχι μόνο εμείς αλλά και ολόκληρος ο κόσμος.
Γι’ αυτό και δεν το συζητάμε ότι η επίσκεψη σας στην αρχαία Ολυμπία επιβάλλετε… και όχι μόνο μία φορά.
Εις το επανιδείν…
