Συνέχεια στην εκδρομή μας με αρχαιολογικό ενδιαφέρον.
Στο πρώτο μέρος επισκεφτήκαμε την αρχαία Ολυμπία και το αρχαιολογικό μουσείο της. Σήμερα θα συνεχίσουμε σε μια άλλη περιοχή του νομού Ηλείας, που αν και είναι στενά συνδεδεμένη την αρχαία Ολυμπία, δεν είναι τόσο γνωστή στον υπόλοιπο κόσμο.
Αυτή η περιοχή δεν είναι καμία άλλη από την αρχαία Ήλιδα. Θα γνωρίσουμε τον αρχαιολογικό της χώρο και τα δύο μουσεία της.
Αρχαία Ήλιδα
Η Αρχαία Ήλιδα ή Ήλις βρίσκεται βρίσκεται στην δυτική Πελοπόννησο, στο νομό Ηλείας στην αριστερή όχθη του ποταμού Πηνειού, σε ημιορεινή περιοχή. Η αρχαία πόλη Ήλις υπήρξε η μεγαλύτερη πόλη και η πρωτεύουσα της ομώνυμης πόλης-κράτους των Ηλείων.
Η Ήλιδα, έχοντας υπό την κηδεμονία της το ένδοξο ιερό του Διός στην Ολυμπία απέκτησε φήμη ως μητρόπολη των Ολυμπιακών Αγώνων. Η πόλη της Ήλιδας γνώρισε ιδιαίτερη ακμή όταν ο βασιλιάς της Ήλιδας, Ίφιτος, αναδιοργάνωσε το 776 π.Χ. τους Ολυμπιακούς Αγώνες και καθιέρωσε την Ιερή Εκεχειρία για την ασφαλή τέλεσή τους. Σύσσωμη η κοινωνία της Ήλιδας αφιερώθηκε στην υπηρεσία των Ολυμπιακών Αγώνων αφού μεριμνούσε ως διοργανώτρια να δοξάζεται ο Δίας και να τιμούνται οι Ολυμπιονίκες. Ιερά και δημόσια κτίρια, η κυρίως πόλη, τα εργαστήρια και τα νεκροταφεία, μαρτυρούν το λαμπρό παρελθόν της πρωτεύουσας Ήλιδας.
Ο χώρος της παρουσιάζει ένα ευρύ φάσμα κατοίκησης που διήρκεσε με μικρά κενά από τις αρχές περίπου της Μέσης Παλαιολιθικής, έως και το τέλος της πρωτοβυζαντινής εποχής (7ος αι. μ.Χ.), οπότε η πόλη εγκαταλείπεται. Μυθικός ιδρυτής της θεωρείται ο Αιτωλός Όξυλος (12ος-11ος αι. π.Χ.), ο οποίος σύμφωνα με την παράδοση, επωφελούμενος της καθόδου των Δωριέων υπέταξε τους παλαιότερους κατοίκους της χώρας και δημιούργησε τον πρώτο συνοικισμό.
Ιδιαίτερη ακμή γνώρισε κατά τη διάρκεια των πρώιμων ιστορικών χρόνων (11ος-10ος αι. π.Χ.), στο τέλος της αρχαϊκής και κατά την πρώιμη κλασική εποχή (6ος-5ος αι. π.Χ.), όπως και κατά τη διάρκεια του μεγαλύτερου μέρους της Ρωμαιοκρατίας (2ος αι. π.Χ. - αρχές 3ου αι. μ.Χ.). Στην αρχαία αγορά, κατά το β΄μισό του 5ου αι. μ.Χ., κτίστηκε μία παλαιοχριστιανική βασιλική.
Ο εκτεταμένος αρχαιολογικός χώρος της πόλης της Ήλιδας αποτελείται από την αρχαία αγορά και το θέατρο, τον οικιστικό τομέα, τα νεκροταφεία, την ακρόπολη και τα γυμνάσια. Τριγύρω της, σε μικρότερη ή μεγαλύτερη απόσταση αναπτύσσονταν διάφοροι οικισμοί, κώμες ή προάστια με ξεχωριστά νεκροταφεία.
Το θέατρο της αρχαίας Ήλιδας αποτελεί το σημαντικότερο μέχρι σήμερα μνημείο που έχει έρθει στο φως από την αρχαιολογική σκαπάνη. Είναι κατασκευασμένο σε ειδυλλιακή θέση κοντά στις όχθες του Πηνειού, ώστε οι παραστάσεις και τα δρώμενα που εκτυλίσσονταν στην σκηνή και την ορχήστρα του θεάτρου είχαν ως φόντο την κοιλάδα λίγο πριν σβήσουν οι χωμάτινοι ημιορεινοί όγκοι και μετατραπεί σε πεδιάδα. Δίπλα στο θέατρο είχε ανιδρυθεί ιερό του Διονύσου με λατρευτικό άγαλμα το οποίο είχε φιλοτεχνήσει ο μεγάλος Αθηναίος γλύπτης Πραξιτέλης.
Η Ιερά οδός και η μεγαλοπρεπής Ιερά Πομπή των Ολυμπιακών Αγώνων
Η Ήλιδα υπήρξε η πόλη που είχε την ευθύνη της οργάνωσης και διεξαγωγής των περιλάλητων Ολυμπιακών Αγώνων της αρχαιότητας. Οι αθλητές που επιθυμούσαν να πάρουν μέρος στους Αγώνες, όφειλαν να παρουσιαστούν τουλάχιστον σαράντα ημέρες πριν την έναρξή τους στην Ήλιδα , στην πρωτεύουσα του αρχαίου κράτους των Ηλείων, στην επικράτεια του οποίου υπαγόταν το πανελλήνιο ιερό του Διός.
Σύμφωνα με τις φιλολογικές μαρτυρίες, η Ήλις (ή Ήλιδα) απείχε μέσω της πεδινής Ιεράς Οδού 300 στάδια (περίπου 58 χλμ.) από το Ιερό του Διός της Ολυμπίας. Την παραμονή της έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων, σχηματιζόταν η μεγαλοπρεπής Ιερά Πομπή η οποία ξεκινούσε από την Ήλιδα και ακολουθώντας την Ιερά Οδό μετέβαινε με πεζοπορία στην Ολυμπία.
Όταν η πομπή έφθανε στην πηγή Πιέρα, γινόταν από τους ελλανοδίκες μια θυσία χοίρου στο πλαίσιο καθαρτήριας τελετής. Στη συνέχεια, η Ιερά Πομπή κατευθυνόταν διά της Ιεράς Οδού προς την μικρή πόλη των Λετρίνων (κοντά στον Πύργο, τη σημερινή πρωτεύουσα της Ηλείας), όπου όλοι διανυκτέρευαν. Την επομένη μέρα, γύρω στο μεσημέρι, η πομπή έφθανε τελικά στην Ολυμπία και η άφιξή της σηματοδοτούσε την έναρξη μιας ακόμη Ολυμπιάδας.
Την ίδια πορεία δια μέσου της ηλειακής πεδινής Ιεράς Οδού ακολουθούσαν και στα Ηραία, γιορτή προς τιμήν της Ήρας που τελούνταν στην Ολυμπία και διοργάνωναν οι «δεκαέξι γυναίκες» των Ηλείων με έδρα τους την Ήλιδα.
Αρχαιολογικά Μουσεία Ήλιδας
Η Ήλιδα διαθέτει δύο μουσεία, το νέο Αρχαιολογικό Μουσείο της Ήλιδας που δεσπόζει επιβλητικά στους πρόποδες της αρχαίας ακρόπολης με θέα ολόκληρο τον αρχαιολογικό χώρο, και το παλιό αρχαιολογικό μουσείο δίπλα στον αρχαιολογικό χώρο.
Αν και λίγα τμήματα της αρχαίας πόλης έχουν ανασκαφεί έως τώρα, τα ευρήματα που έχουν έρθει στο φως είναι αρκετά για να μας δώσουν
μια αντιπροσωπευτική εικόνα της αρχαίας πόλης και της πλούσιας πολιτιστικής της κληρονομιάς, η οποία καταφέρνει να εντυπωσιάζει τους μελετητές και κάθε επισκέπτη της Ήλιδας .
Παλιό Αρχαιολογικό Μουσείο Ήλιδας
Στον περίβολο και εσωτερικό αίθριο της Παλαιάς Αρχαιολογικής Συλλογής μπορείτε να δείτε αγγεία, γλυπτά, επιτύμβιες στήλες, πήλινα και λίθινα ταφικά πιθάρια.Η είσοδος εδώ και στον αρχαιολογικό χώρο είναι ελεύθερη.
Νέο Αρχαιολογικό Μουσείο Ήλιδας
Το νέο αρχαιολογικό μουσείο της Ήλιδας, με τα πολύτιμα αρχαιολογικά του εκθέματα που χρονολογούνται από την Παλαιολιθική έως τη Ρωμαϊκή εποχή, αφηγούνται την ιστορία της πρωτεύουσας του κράτους των Ηλείων.
Σημαντικά εκθέματα του μουσείου που ξεχωρίζουν
1. Ψηφιδωτό δάπεδο με τα σύμβολα του Απόλλωνα και των Μουσών και τους άθλους του Ηρακλή από έπαυλη του 3ου αι. μ.Χ..
2. Το μαρμάρινο άγαλμα του Ερμή, με πολλές ομοιότητες με το άγαλμα του Ερμή του Πραξιτέλη της Ολυμπίας.
3. Οι χάλκινες τεφροδόχες υδρίες
4. Μαρμάρινο ηλιακό ρολόι του Αριστοτέλη, με την επιγραφή: ΑΡΙCΤΟΤΕΛΗC ΕΠΟΙΕΙ.
5. Αντιπροσωπευτικά δείγματα μικροτεχνίας από πηλό, χαλκό, γυαλί, οστά.
6. Επιτύμβιες στήλες μοναδικές.
7. Ο Ηρακλής με το λιοντάρι
8. Το απολιθωμένο μαμούθ.
Φτάνοντας στο τέλος κι αυτής της αρχαιολογικής μας ξενάγησης, σε ένα μέρος που είναι αδίκως παραγκωνισμένο και δεν βρίσκεται ούτε καν στην σκιά της αρχαίας Ολυμπίας. Δεν ξέρω που οφείλετε αυτό, ίσως στο ότι δεν έχει ανασκαφεί παρά ένα ελάχιστο μέρος του, και δεν έχει προβληθεί όσο θα έπρεπε.
Εύχομαι κάποια στιγμή, αν και είναι πολύ δύσκολο, να λάβει την θέση που του αξίζει στον αρχαιολογικό θησαυρό του τόπου μας.
Φυσικά και εδώ πάλι θα πω ότι η επίσκεψη σας στην αρχαία Ήλιδα επιβάλλετε… τουλάχιστον μία φορά.
Εις το επανιδείν…
